Terug naar homepage

Navigatiesoftware.

Wat heb je nodig?

• computer: het hangt natuurlijk van de omvang van je schip af (en van de hoeveelheid beschikbare electrische stroom) of je een complete PC kunt installeren, of alleen maar een laptop. Ikzelf kan gebruik maken van een mij (door de baas) verstrekte laptop met kleurenscherm.

Als je een laptop hebt die op 9 of 12 volt gelijkstroom draait, kun je het ding vrijwel onmiddellijk (bij 9 volt moet er natuurlijk een klein potmetertje tussen!) op de 12 volts boordaccu aansluiten. Als je echter een laptop hebt die het gelijkrichten en transformeren inwendig regelt, of als je op je (motor)boot een complete PC wilt neerzetten, zul je voor 220V wisselstroom moeten zorgen. Dat kan een behoorlijk probleem zijn! Natuurlijk niet als je genoeg ruimte (en geld!) hebt voor een generator. Je start het ding en je hebt 220. Maar je bent dan wel een dikke € 1000 armer geworden! ;-(
Als je dat niet kunt of wilt, zul je met een omvormer moeten werken. Dat is een apparaat, dat van 12V gelijkstroom 220V wisselstroom maakt. Ook die apparaten zijn niet goedkoop. Ik heb er tenminste een ruime € 50 voor betaald. Aan de andere kant wel veel minder dan je voor een generator kwijt bent. Het ding heeft de omvang van een flinke sigarendoos en kan dus makkelijk weggeborgen worden. Alleen heeft hij zijn beperkingen: je kunt er natuurlijk geen haardroogföhn op laten draaien! Dan schakelt het apparaat zichzelf spontaan uit ... Daarover gesproken: koop er in elk geval één, die zichzelf ook uitschakelt als hij te heet wordt! Mijn eerste exemplaar gaf alleen een geluidssignaal om de te hoge temperatuur te melden. En dat hoorde ik natuurlijk niet. Einde omvormer! ;-(
Inmiddels vragen moderne laptops vaak al veel meer dan 12 volt. Heb je een 24V boordnet, dan is dat geen probleem en kun je met een potmetertje toch nog wel op het goede voltage blijven uitkomen. Zorg natuurlijk wel voor een goede afvoer van de warmte! Zekering (zie door laptop gevraagde amperage) in de plusdraad en klaar is Kees. Heb je een 12 volts systeem en moet je toch (zoals bijvoorbeeld bij mijn nieuwste laptop) 18V spanning hebben, dan zijn er tegenwoordig omvormertjes van gelijkstroom naar gelijkstroom in de handel. Bedoeld voor gebruik in de auto, waarbij je de sigarettenaansteker als stroombron kunt benutten (roken doen we natuurlijk toch niet meer!), kun je een dergelijk ding natuurlijk ook voor gebruik aan boord inzetten. Ze zijn niet echt goedkoop (mijn exemplaar kwam op zo'n € 65,00), maar wel vergelijkbaar met een wisselstroom omvormer.
Moraal van het electriciteitsverhaal: gebruik zoveel en zo vaak mogelijk 'stroom van de wal' en wees op zee zo zuinig mogelijk!!
• GPS: staat voor Global Positioning System, oftewel een apparaat (bestaande uit een kastje met een LCD display en een antenne) dat in staat is de signalen van navigatiesatellieten te ontvangen en te decoderen. Je krijgt dan je huidige positie op aarde in lengte en breedte op een schermpje te zien. De prijzen varieren tussen enkele honderden en een paar duizend euro. De allergoedkoopste hebben geen buitenantenne. Dat zijn de zg. 'handheld' apparaten. Ze zijn lekker goedkoop, maar je kunt er ook niet zoveel mee. Je kunt er b.v. geen computer aan hangen. En je kunt hem ook alleen maar buiten (in de regen en de kou!) gebruiken. De (ingebouwde) antenne heeft nu eenmaal een vrije hemel boven zich nodig! ;-)

De iets duurdere apparaten (rond de drie- tot vierhonderd euro) hebben wel zo'n externe antenne. Je monteert die (b.v.) op de achterpreekstoel. Hoeft niet hoog in de lucht. Als hij maar een vrije hemel boven zich heeft. Via een coaxkabel wordt het signaal van de antenne doorgevoerd naar de GPS. De display kun je dus binnen monteren. B.v. boven de kaartentafel. Als het kan in het zicht van de roerganger, omdat hij dan op het display kan sturen. Het scherm, dat het beeld van een 'snelweg' biedt is daar heel geschikt voor. De apparaten in deze prijsklasse hebben in elk geval een NMEA-0183 uitgang. Hebben ze nog een dergelijke ingang ook, dan strekt dat tot aanbeveling. Via die poorten kan er namelijk met de computer (en met andere apparaten!) gecommuniceerd worden.
De fabrikanten schermen met allerlei mogelijke extra's. Tot en met insteekkaarten waarop hele zeegebieden zijn weergegeven. Met alle tonnen en lichten. Zeer indrukwekkend. En ook zeer duur. En bovendien vrijwel waardeloos vergeleken bij de mogelijkheden die je hebt als je navigeert via je laptop of PC! De displays van zelfs de duurste GPS apparaten zijn namelijk de kwaliteit van het gemiddelde digitale horloge amper ontstegen. ;-(( Kijkt u hier maar eens naar! Ik weet niet hoe het u vergaat, maar ik word daar behoorlijk bedroefd van.
• Navigatiesoftware: bij verschillende GPS systemen worden programma's geleverd voor de PC. Het staat niet bij voorbaat vast, dat die ook de naam 'navigatiesoftware' verdienen. Vaak is het alleen een pakketje programma's dat het invoeren van waypoints in de GPS moet vereenvoudigen. Via een (door de fabrikant te leveren en dus duur!) kabeltje kunt u de gegevens dan van de PC overhevelen naar de GPS. Dat is dus nauwelijks een verbetering vergeleken bij de enkele GPS. Alhoewel, het invoeren van waypoints gaat via het toetsenbord van een computer natuurlijk aanzienlijk eenvoudiger dan via de petieterige knopjes van de gemiddelde GPS!

Maar navigatiesoftware is meer dan dat. Dat is programmatuur, waarbij kaarten kunnen worden ingelezen en geplot, en waaraan bovendien de invoer van een GPS gekoppeld kan worden. Het is verstandig om van tevoren na te gaan welke grafische formaten door het programma ondersteund worden. Fugawi levert een programma, dat in staat is verschillende grafische formaten in te lezen. Bovendien kunnen de ingelezen kaarten in het programma 'gecalibreerd' worden. D.w.z. je moet van drie punten op de kaart de exacte locatie aangeven en Fugawi berekent dan alle overige punten.
• Ingescande kaarten: bij verschillende navigatiesoftware pakketten worden electronische kaartbestanden geleverd. Peperduur. Per bestand kan dat tot honderden euro's oplopen. Weliswaar (mag je hopen) zijn die electronische kaarten uiterst nauwkeurig (hoewel ... reken daar niet te vast op!!), maar tegelijk zijn ze niet bij te werken of aan te passen. En voor elke update (zeekaarten veranderen elk jaar!) moet er weer fors in de buidel getast worden.

Tegenwoordig worden er door bepaalde bedrijven ook CDs geleverd met daarop electronische kaarten. Zo zijn er electronische equivalenten voor de verschillende sets kaarten van de Oostzee. Kijk maar eens op deze site. U kunt ze daar zelfs online bestellen. Sinds maart 2000 kunt u de CDs gratis krijgen bij de papieren set kaarten! Dus voor zo'n € 72,-- of minder, afhankelijk van het zeegebied dat ze bestrijken. De kaarten staan in zogenaamd BSB formaat en u kunt er dus (in Fugawi) op in- en uitzoomen. Merkwaardigerwijs (zoals hierboven al aangeduid) is de nauwkeurigheid van de detailkaarten niet noodzakelijkerwijs groter dan die van zelf gecalibreerde kaarten. Bij een zelf gescande kaart is die onnauwkeurigheid niet heel erg. Je doet de calibratie gewoon (zorgvuldiger) over. Bij gekochte kaarten echter is het vervelende, dat je die calibratie dus niet kunt overdoen. Je zit vast aan wat je geleverd wordt. Je kunt de kaarten bekijken, maar niet bijwerken en/of veranderen! Dat is trouwens een behoorlijk bijkomend nadeel van het BSB formaat: het formaat is namelijk (i.t.t. vele andere grafische formaten) geheim en beschermd. Niettemin gaat het importeren en gebruiken van de kaarten (als je dus van bijwerken afziet) inderdaad erg gemakkelijk!
Goedkoper (en in veel gevallen dus ook nauwkeuriger!) is het echter om zelf kaarten in te scannen. Dat kan. Met een gewone A4 flatbed scanner. En een (goed en gratis!) scanprogramma, zoals b.v. The Gimp. In dat programma moet wel de mogelijkheid aanwezig zijn om images heel nauwkeurig 'aan elkaar te plakken'. De te volgen techniek bestaat namelijk in het bij gedeelten inscannen van de zeekaart, en het daarna electronisch weer 'aan elkaar plakken' van de ingescande gedeelten! In The Gimp maak ik eerst een lege image en vul die daarna met brokken kaart ter grootte van telkens een A4. Ik lijn ze uit tegen de kanten en tegen elkaar en laat ze daarna met de achtergrond 'versmelten'. Het is daarbij van groot belang, dat de te scannen kaart telkens zo recht mogelijk op de scanner gelegd wordt. Anders passen de delen natuurlijk nooit goed op elkaar!
Als de kaarten worden opgeslagen in .TIF formaat (en wel packet bits) kunt u ook op deze kaarten (net als op de boven genoemde BSB kaarten) in- en uitzoomen. Althans in Fugawi. ;-)
Het is een goed idee eventuele detailkaarten niet op 100% te scannen, maar bijvoorbeeld op 200% of zelfs op 400%! Bij dat soort uitvergrotingen kunt u uw boot bij wijze van spreken haast in de box zien liggen!
Een probleem kan daarbij het calibreren van de detailkaarten zijn. De gewone kaarten kunnen eenvoudig gecalibreerd worden door de kruisingen van meridianen en parallellen in te voeren. Deze kaarten kun je vervolgens gebruiken om de detailkaarten te calibreren. Daartoe klik je (in het navigatieprogramma) heel precies op de locatie van b.v. drie tonnen of lichten, die zich ook op de detailkaart bevinden. Je noteert de locatie heel precies en voert deze weer in bij het calibreren van de detailkaart. Even een controle route invoeren en je ziet meteen of de truc gelukt is!
Als u wilt zien hoe het resultaat er in de praktijk uit ziet, moet u even op deze link klikken. Denkt u er wel om, dat het downloaden van deze GIF file met een 28K8 modem ongeveer 460 seconden duurt?

Hoe ga je te werk?

De montage van de externe antenne zou niet ingewikkeld moeten zijn. Op mijn zeilboot heb ik hem aangebracht op een aparte stang, waarop ook de marifoon antenne is bevestigd. De doorvoer van de antennedraad door het dek kan enigszins ingewikkeld zijn. Daarvoor zijn aparte kabeldoorvoeren te koop. Ze zijn niet al te duur (zo'n 2 tot 4 euro). Neem in elk geval een roestvrij stalen exemplaar.

Voor de rest wijst zich de weg vanzelf. Je bevestigt de antennestekker (een coax draaistekkertje) aan de GPS, regelt de voedingskabel (het liefst met een eigen zekering rechtstreeks op de accu! Zo blijft de GPS ook in geval van kortsluiting in het boordnet zo lang mogelijk draaien!), en stopt de RS232 stekker in de COM poort van de laptop. Als de GPS het doet, zou je bij het opstarten van Fugawi de melding moeten krijgen, dat hij een GPS signaal heeft opgevangen en zou Fugawi de bij die positie horende kaart moeten inladen. Natuurlijk moet je die kaart wel ingescand en gecalibreerd in de directory 'maps' hebben staan. Op de kaart verschijnt dan een bootje precies op de correcte plek. Ga varen, en je zult zien, dat het bootje (na verloop van tijd) gaat meebewegen! Hightech navigatie voor (naar verhouding) weinig geld!!

Op mijn eigen schip heb ik een jaar geleden een (Navico) stuurautomaat geinstalleerd. Ook dit apparaat is in het navigatiesysteem gehangen. De koppeling kon eenvoudig geschieden via de NMEA 0183. Op die interface kun je een beperkt aantal apparaten zonder verdere versterkers aan elkaar verbinden. In mijn geval heb ik ook de marifoon (met DSC module) gekoppeld, zodat een druk op de 'emergency'-knop niet alleen een noodsignaal doet uitgaan, maar ook de positie van de GPS volautomatisch wordt doorgegeven. Bovendien hangt er nog een DGPS in het systeem. Eigenlijk (sinds de afschaffing van de Selective Availability) niet meer zo heel erg nodig, maar ik had het ding nou een keer gekocht, dus zal hij draaien ook! ;-)  De installatie ging overigens niet zonder problemen. Het blijkt, dat de invoer van de DGPS en die van de PC apart gehouden moeten worden. Bovendien moet de invoer van de GPS op RTCM worden gezet: het protocol van de DGPS. In het geval van mijn eigen GPS (de Garmin 120) is het invoer protocol dus RTCM en het uitvoer protocol NMEA. Daar komt nog bij dat PC en DGPS niet allebei tegelijk aan het woord kunnen zijn. Middels een schakelknop krijgt nu standaard de DGPS het alleenrecht. Als er echter waypoints of routes moeten worden geupload naar de GPS wordt de schakelaar even op de PC gezet (en wordt uiteraard ook het protocol van de GPS even op Garmin/Garmin gezet). T.z.t. zal ik het schakelschema hier wel eens neerzetten voor belangstellenden.

Dus vijf apparaten lijken in elk geval gekoppeld te kunnen worden: GPS, DGPS, computer, stuurautomaat en marifoon.  Bovendien ben ik doende nog een JRC 1500 radar in het geheel te hangen. Aangemaakte waypoints kunnen dan ook op het radarscherm zichtbaar gemaakt worden. Ik zal t.z.t. wel melden hoe de installatie verlopen is. Hoe dat zij, de procedure voor de navigatie was tijdens de afgelopen Denemarken vakantie als volgt: in Fugawi wordt op de electronische kaart de route uitgezet, die daarna wordt geupload naar de GPS. Vervolgens krijgt de stuurautomaat opdracht om de door de GPS opgegeven koers te gaan sturen. Dat werkt perfect. De GPS zorgt er namelijk voor, dat de stuurautomaat ook rekening houdt met de zogenaamde cross-track error, zodat verlijering automatisch wordt gecompenseerd. Tot windkracht 4 a 5 werkt dit goed. Er hoeft dan met de golven en de windvlagen geen of nauwelijks rekening te worden gehouden en de stuurautomaat kan bij wijze van spreken 'gewoon rechtuit' sturen. Bij hogere windsterkten en/of hogere zee zal toch weer tot het oude handwerk moeten worden overgegaan (wat het sturen betreft tenminste). Je kunt dan directer reageren op golfbewegingen en windvlagen en het schip vaart dan (iets) comfortabeler. Alhoewel: wat is 'comfortabel' op een zeilboot op zee in windkracht 5+? ;-)